فصل پنجم خرابه‌هاى آنى الكساندراپول - منظره‌ى عمومى شهر - كليساها - روس‌ها و ارمنىها - قبرستان بزرگ - سنگ قبر يونانى - عادت عجيب - تاريخ آنى - جاده آنى - خرابه‌ها - باز هم آرانجانف - آنى در آتش الكساندراپول « 1 » ( گومرى ) « 2 » كه نزديك آرپاچاى « 3 » و آلاگوز « 4 » ، در جلگه‌يى به ارتفاع 1450 متر واقع است ، پايتخت كنونى ارمنىها محسوب مىشود . غير از افراد پادگان روس بقيه بيست و يك هزار نفر جمعيت اين شهر همه تقريبا ارمنىاند . موقعيت اين شهر چندان دلپسند نيست . به جهت وضع خاص جغرافيايى آن ، هوايش گاهى سخت گرم و سوزان و گاهى به شدت سرد و يخبندان است . تا هنگام اشغال و تصرف قارص الكساندراپول در دورترين نقطه‌ى مرز ، ميدان نبردهاى سهمگينى بوده است . از فرداى روزى كه پيمان اندرينوپل « 5 » بسته شد ، روس‌ها شروع كردند به ساختن برج و بارو و احداث نوعى شهر نظامى كه هنوز هم افسران و فرماندار شهر در آنجا ساكنند و محوطه‌ى آن كليسايى نيز دارد . در حال حاضر اهميت سوق الجيشى قارص موجب شده است كه الكساندراپول در درجه‌ى دوم اهميت قرار گيرد . ولى با وجود اين يكى از پرجمعيت‌ترين و مهم‌ترين شهرهاى ماوراى قفقاز است .

--> ( 1 ) . Alexandrapol : همان‌طور كه در صفحات پيش توضيح داده شده است ، اسم الكساندراپول بعد از انقلاب اكتبر ، در سال 1924 به لنيناكان تغيير يافت . م . ( 2 ) . Goumri ( 3 ) . Arpa - Tchai ( 4 ) . Ala - Goz ( 5 ) . Andrinople : يكى از شهرهاى قديمى تركيه كه در حال حاضر به نام ادرنه معروف است . در سال 1829 ميلادى در اين شهر پيمانى بسته شد و به موجب آن استقلال يونان به رسميت شناخته شد . م .